De toekomst van jouw podiumhuis
Op 18 maart gaan we in Baarn weer naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Dat is een belangrijk moment. Niet alleen voor onderwerpen als wonen, zorg of verkeer, maar óók voor cultuur. En dus voor Theater de Speeldoos. Omdat onze toekomst al ruim 10 jaar een heet hangijzer is in de Baarnse politiek is het begrijpelijk als je het spoor misschien bijster bent. Op deze pagina willen we je graag op een heldere manier uitleg geven over de huidige stand van zaken. Theater de Speeldoos geeft uitdrukkelijk geen stemadvies. Wat we wél willen doen, is oproepen om kritisch te kijken naar wat partijen zeggen over cultuur en specifiek over het theater. Niet alleen naar mooie woorden over “het belang van cultuur”, maar naar concrete plannen, prioriteiten en keuzes. Want juist nu, na tien jaar uitstel, zijn die keuzes bepalend voor de toekomst.
Wat er speelt
Theater de Speeldoos vormt al ruim 50 jaar het kloppende culturele hart van Baarn. Het is een plek voor alle inwoners van Baarn, en méér dan alleen theater. Naast de professionele theatervoorstellingen en films waar meer dan 30.000 bezoekers per jaar van genieten, bieden we óók een belangrijke (ontmoetings)plek aan lokale podiumgezelschappen, culturele instellingen, verenigingen, scholen en ondernemers. Iedereen komt hier wel eens voor een schoolmusical, voorstelling, film, repetitie of receptie.
Klink allemaal prachtig zou je denken, alleen is er één (groot) probleem: het huidige gebouw aan de Rembrandtlaan is na 50 jaar sterk verouderd. Ook de Gemeente Baarn onderschrijft in haar Visie Vastgoed dat “jarenlang gebrekkig onderhoud zorgt voor een theater wat op de grens van het toelaatbare zit.”. Doordat het pand niet meer voldoet aan de eisen van deze tijd zijn er grote beperkingen in het gebruik en de exploitatie. Zo kunnen de kleine en de grote zaal bijvoorbeeld niet tegelijktijdig gebruikt worden door geluidsoverlast, is de isolatie slecht en zijn veel gebouw technische installaties zo oud dat er bij storing of defect geen reparatie meer mogelijk is. En zo kunnen we nog wel even doorgaan. De vraag wat er met het theater moet gebeuren en hoeveel dit gaat kosten is al 10 jaar onderwerp van politieke discussie. Er hebben zelfs al meerdere uitgewerkte plannen gelegen die op het allerlaatste moment door de gemeenteraad werden afgewezen. De kosten van alle voorbereidende plannen zijn de afgelopen jaren opgelopen tot ruim 1.5 miljoen euro.
Doorslaggevende gemeenteraadsverkiezingen
De huidige stand van zaken is dat er in 2025, na vele debatten en aanvullend onderzoek, door de gemeenteraad is besloten dat de bibliotheek in het centrum blijft en Theater de Speeldoos geld krijgt om te transformeren tot een podiumhuis op de huidige locatie aan de Rembrandtlaan. In welke vorm dit zal zijn en hoeveel dit gaat kosten wordt niet meer door de huidige gemeenteraad besloten, maar over de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart heen getild. Dit betekent dat de toekomst van het theater voor de derde keer een verkiezingsitem wordt. Op dit moment is er een werkgroep uit de raad, onder leiding van een onafhankelijke voorzitter, bezig met het opstellen van een advies aan de nieuwe gemeenteraad. Dit advies bepaalt samen met de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen de toekomst van het theater in Baarn.
Een realistisch toekomstplan
Op eigen initiatief heeft Theater de Speeldoos in 2025 vier toekomstscenario’s met bijbehorende geschatte kosten uitgewerkt en gepresenteerd, waarvan er eigenlijk maar twee echt uitvoerbaar zijn en waarvan scenario 3 de beste optie is. Voor maximaal 14 miljoen euro wordt er een echt podiumhuis (dus geen Cultuurhuis samen met de bibliotheek in één gebouw) gerealiseerd waarbij naast de renovatie van de grote zaal en de bouw van een nieuwe kleine zaal ook verschillende multifunctionele ruimtes komen waar diverse culturele partijen uit Baarn gebruik van kunnen maken. Met deze investering is Baarn klaar voor de komende 40 jaar. We willen dus zeker geen volledige sloop en nieuwbouw, maar een haalbaar toekomstbesteding plan waar iedereen in Baarn bij gebaat is. Dit hebben we zo ook kenbaar gemaakt aan de werkgroep.
Jouw stem telt!
Als er op korte termijn geen besluit wordt genomen over de vernieuwbouw van ons gebouw, dreigt seizoen 26-27 voor Theater de Speeldoos wel eens het laatste seizoen te worden. Dit zou eeuwig zonde zijn. Baarn verdient beter! Daarom roepen wij iedereen op: lees de partijprogramma’s, stel vragen, ga het gesprek aan - en kijk daarbij ook naar wat partijen zeggen (of níet zeggen) over de toekomst van Theater de Speeldoos. Niet om je een stem op te dringen. Maar omdat de keuze die je maakt, mede bepaalt of Baarn ook in de toekomst een eigen, levendig podiumhart heeft.
Lees voor verdiepende vragen en antwoorden ook onderstaande veelgestelde vragen.
Waarom moet een theater in Baarn behouden worden?
Wij geloven in een Podiumhuis voor alle inwoners van Baarn, een plek voor professioneel theater, film, muziek, educatie, amateurkunst, ontmoeting en maatschappelijke activiteiten - op de huidige locatie, centraal in het dorp. Een huis dat past bij Baarn, toegankelijk is voor jong en oud, en toekomstbestendig is voor de komende decennia. Een theater is geen luxe voorziening voor “wie niet naar Bussum of Amersfoort wil rijden”. Het is een plek waar verhalen samenkomen, waar je elkaar ontmoet, waar kinderen hun eerste voorstelling zien (of zelf op het podium staan) en waar ouderen blijven meedoen. Het zegt iets over wie we zijn als gemeenschap. Baarn mag trots zijn op zo’n plek! En vergeet niet: een theater staat nooit op zichzelf. Wij werken al jarenlang samen met lokale leveranciers en bezoekers combineren een voorstelling met een etentje, een drankje of een wandeling door het dorp. Lokale horeca, winkels, leveranciers, verenigingen en maatschappelijke organisaties zijn daarmee onlosmakelijk verbonden met wat wij hier doen. Door samen te werken versterken we elkaar: wij zorgen voor levendigheid en publiek, lokale ondernemers zorgen voor gastvrijheid, kwaliteit en een aantrekkelijk Baarn.
Waarom is de situatie zo nijpend?
Al tien jaar geleden luidden we de noodklok over de staat van het ruim 50 jaar oude gebouw. Er is inmiddels een situatie ontstaan waarin investeringen noodzakelijk zijn om de voorzieningen open en veilig te houden. We voelen een enorme verantwoordelijkheid. Veiligheid moet boven alles staan. Wanneer komt die zo in het gedrang dat je moet sluiten? Die vraag stellen wij onszelf steeds vaker. Er moet nú wat gebeuren. Het verder uitstellen van een beslissing over de toekomst van het theater betekent definitieve sluiting.
Hoeveel kost de renovatie en wat krijgen we ervoor?
Om Theater de Speeldoos klaar te maken voor de komende veertig jaar is een investering van naar schatting maximaal 14 miljoen euro nodig. De grote theaterzaal wordt behouden en verbeterd met een ombouw en betere faciliteiten voor de gebruikers. Daarnaast komt er een nieuwe kleine zaal die tegelijktijdig gebruikt kan worden met de grote zaal waardoor er veel meer geprogrammeerd kan worden en de exploitatie geoptimaliseerd wordt. Denk hierbij met name aan culturele partijen uit Baarn die dan vaker gebruik kunnen maken van de kleine zaal en we meer activiteiten voor de jeugd in Baarn kunnen organiseren. Tot slot komen er een aantal multifunctionele ruimtes waar verschillende culturele instanties gebruik van kunnen maken.
Maar betalen wij dan niet voor de regio?
Het klopt dat onze voorstellingen ook bezocht worden door mensen van buiten Baarn en dat bedrijven en organisaties van buiten Baarn hun zakelijke bijeenkomsten bij ons organiseren. Maar vergeet niet dat zij ook voor de kaartjes of zaalhuur betalen en op die manier bijdragen aan de exploitatie van het theater. Tenslotte profiteren ook lokale ondernemers en leveranciers, want deze bezoekers combineren een voorstelling met een etentje, een drankje of een wandeling door het dorp en genieten in het theater van hapjes en drankjes van lokale makelij. Lokale horeca, winkels, leveranciers, verenigingen en culturele organisaties zijn daarmee onlosmakelijk verbonden met wat wij hier doen. Door samen te werken versterken we elkaar: wij zorgen voor levendigheid en publiek, lokale ondernemers zorgen voor gastvrijheid, kwaliteit en een aantrekkelijk Baarn.
Eerder was het plan om samen te gaan met de bibliotheek (in een Cultuurhuis), waarom kiezen jullie er nu voor om zelfstandig verder te gaan?
Enkele jaren geleden stond Theater de Speeldoos er financieel kwetsbaar voor. Om de exploitatie van het gebouw structureel te versterken, is destijds onderzocht of een extra partij zich in het pand kon vestigen. De gedachte was dat een zogenoemde “kostendrager” (in dit geval de bibliotheek) via huurinkomsten zou bijdragen aan een stabielere financiële basis. De gezamenlijke huisvesting zou leiden tot gedeelde lasten en een verbeterde exploitatie van het gebouw. Omdat definitieve besluitvorming vanuit de gemeente uitbleef hebben we besloten niet langer af te wachten en zelf in te grijpen in onze bedrijfsvoering. Door scherpe kostenbeheersing, versterking van onze programmering, verdere professionalisering van de organisatie en een gerichte groei van zakelijke verhuur en partnerships, hebben wij de exploitatie structureel gezond gemaakt. De financiële stabiliteit van Theater de Speeldoos is daarmee gerealiseerd op eigen kracht. Omdat wij inmiddels hebben bewezen dat een gezonde exploitatie mogelijk is zonder aanvullende kostendrager kiezen we er nu voor zelfstandig verder te gaan. Zelfstandigheid geeft duidelijkheid, bestuurlijke rust en ruimte om te investeren in kwaliteit, innovatie en publieksbereik. Samenwerking is voor ons een inhoudelijke keuze, geen financiële voorwaarde meer.
Wat verbetert de verbouwing dan?
Het gebouw is technisch en functioneel achterhaald. Er zijn geen goede kleedkamers en faciliteiten voor artiesten, de podiumvoorzieningen en technische installaties zijn verouderd. Door de dunne wanden is het nu onmogelijk om meerdere programma’s tegelijk te laten plaatsvinden en daardoor is de exploitatie van het gebouw niet optimaal. Door een renovatie wordt het gebouw toekomstbestendig gemaakt en kunnen we een optimale exploitatie realiseren.
Hoe wordt de exploitatie van het theater straks gefinancierd?
Theater de Speeldoos ontvangt jaarlijks een subsidie van de gemeente Baarn als bijdrage in de exploitatie. Dit zal na de verbouwing ook zo blijven. Eigen inkomsten (omzet uit onder andere theater, film, horeca en verhuur) vormen echter de belangrijkste financiële pijler van de organisatie. De subsidie dient met name ter ondersteuning van de culturele en maatschappelijke programma's, terwijl de zakelijke tak volledig op eigen kracht draait. Dit laatste fungeert als een financieel fundament voor de organisatie. Door winstgevende zakelijke activiteiten zoals verhuur en sponsoring, compenseert dit segment de tekorten in andere (gesubsidieerde) sectoren en draagt het in belangrijke mate bij aan het positieve netto-exploitatieresultaat. Theater de Speeldoos heeft altijd het doel gehad om zuinig om te gaan met gemeenschapsgeld. Met een nieuw podiumhuis kunnen we de exploitatie verbeteren. Vandaar ook dat wij er altijd naar zullen streven om niet meer subsidie te vragen.
Waarom willen jullie op de huidige plek aan de Rembrandtlaan blijven?
Na een uitgebreid locatie-onderzoek uitgevoerd op verzoek van de gemeente is gebleken dat er geen geschikte alternatieve locaties voor een podiumhuis te vinden zijn in Baarn. Naast dat verhuizen duurder is dan verbouwen, doen zich ook belangrijke praktische problemen voor zoals laden en lossen, parkeren en verkeersdrukte. De huidige locatie op de Rembrandtlaan is uitstekend bereikbaar en biedt daarnaast al ruime parkeergelegenheid. Er zijn geen voordelen te behalen bij een verhuizing naar een andere plek.
Wat zeggen de diverse partijen over de toekomst van het theater?
De visies binnen de gemeenteraad lopen uiteen. Van partijen die zich duidelijk uitspreken voor behoud en vernieuwing van het theater op de huidige locatie (dit heeft onze voorkeur), partijen die toch weer terug willen naar het model van een cultuurhuis, tot een partij die van mening is dat een theater in Baarn minder nodig is omdat inwoners ook naar omliggende gemeenten zouden kunnen uitwijken. Dat zijn fundamenteel verschillende keuzes over wat voor plaats Baarn wil zijn. We adviseren je de partijprogramma’s te lezen en daarbij ook te kijken naar wat partijen specifiek zeggen (of juist níet zeggen) over de toekomst van Theater de Speeldoos.
Ik hoor/lees vaak over een 'geprogrammeerd theater', wat is dat?
Onder een geprogrammeerd theater wordt een professioneel podium verstaan. Voor het podium in Baarn betekent dit dat de huidige zaal met 340 stoelen blijft bestaan en dat er per seizoen zo’n 100 professionele voorstellingen worden gegeven door bekende en minder bekende artiesten. De programmering is breed. Dat wil zeggen dat er voor iedereen wel iets te beleven valt. Het professionele podium (inclusief licht, geluid en personeel) kan op haar beurt weer gebruikt worden door allerlei andere partijen, waaronder culturele (amateur)verenigingen en scholen voor hun uitvoeringen maar ook door zakelijke partijen voor congressen of andere evenementen. Wij hebben het liever over een professioneel podiumhuis met behoud van het aantal zitplaatsen (340 in de grote zaal en 100 in de kleine zaal).
Wat moet ik dan stemmen?
We geven geen stemadvies. Wel nodigen we iedereen uit om in partijprogramma’s te kijken wat er wordt gezegd over cultuur in Baarn en specifiek over het theater. Niet alleen naar mooie woorden over “het belang van cultuur”, maar naar concrete plannen, prioriteiten en keuzes. Want juist nu, na tien jaar uitstel, zijn die keuzes bepalend voor de toekomst.